Τα πανηγύρια, θρησκευτικά και εμπορικά, κατέχουν πολύ σημαντική θέση στον παραδοσιακό πολιτισμό των νεότερων Ελλήνων.
Τα εμπορικά παζάρια – εμποροπανήγυρεις ή απλώς πανηγύρια – έπαιξαν στο παρελθόν, και μέχρι πρόσφατα ακόμα, σπουδαίο ρόλο στην οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική ζωή ευρύτερων περιοχών της ηπειρωτικής προπαντός Ελλάδας, όπουκυρίως αναπτύχθηκε και άκμασε ο πανάρχαιος αυτός θεσμός.
Μικρό παιδί θυμάμαι, σε ένα πανηγύρι στην Ανατολή τους άρτι αφιχθέντες αδελφούς Χαλκιά από την Αμερική, ντυμένοι όλοι με κόκκινα κοστούμια στο πάλκο και στη μέση με το κλαρίνο ο αείμνηστος Τάσος Χαλκιάς. Θυμάμαι το μαγαζί ήταν γεμάτο κόσμο που ήθελαν ν’ ακούσουν την ξακουστή κομπανία.
Εκείνα τα χρόνια λοιπόν αλλά και μεταγενέστερα το μεγάλο γεγονός στα Γιάννινα ήταν η έναρξη της εμποροπανήγυρης, αρχή Σεπτέμβρη. Ας σεργιανίσουμε λοιπόν μαζί, ανακαλώντας στη μνήμη μας τις εποχές και τα χρόνια εκείνα
Φτάνοντας στο Κουρμανιό, στην πύλη του Κάστρου, θα θυμάστε πιστεύω που έκανε την τύχη του εκείνος με τα «πουλιά της τύχης». Από ράμφη φτερωτών έγγραφη σερβίρεται η «μοίρα» και μάλιστα ευνοϊκή. Με χριστιανικά τα ονόματα οι έγκλειστοι του κλουβιού. Ηχηρά οι περιστεριού ασπασμοί να τα αποθέτουν στα δόντια του κυρίου τους, ενώ οι πιστοί της ευπιστίας, αποθήκευαν τη χάρτινη τύχη της αυταπάτης στο πεπρωμένο τους.
Προχωρώντας την οδό Καραμανλή, πριν το Μώλο, τα υπαίθρια βιβλιοπωλεία παρείχαν άφθονη την ψυχική τροφή, αρκεί να διαλέγαμε τον καλύτερο έντυπο λόγο, ανάλογα με τα πνευματικά ενδιαφέροντα του καθενός. Φτάνοντας στον Μώλο, παίρνοντας τον αριστερό δρόμο προς το άγαλμα του Μαβίλη, βρίσκαμε το Λούνα Παρκ. Κούνιες αιωρούμενες και περιστροφικές, κυκλικοί σιδηρόδρομοι, βάρκες για κούνια για δύο άτομα. Κρίκοι που δεν πέφταν στους λαιμούς των φιαλών και των κύκνων. «Δέκα κρίκοι ένα τάληρο» ή το άλλο όταν σε έναν πάγκο με γυαλικά όλα είχαν ένα φράγκο μια γυναίκα πήγε να αγοράσει κάτι της φωνάζει ο υπεύθυνος «άστο κάτω αυτό κυρία μου έχει 5 φράγκα».
Τυχερά παιχνίδια δίχως τυχερούς. Οι σκοποβολές κι αυτές άστοχες, αστοχούσαν από τα μη ευθύβολα όπλα. Παρών και ο Μασίστας, ο γνωστός Κουταλιανός, που «σίδερα μασάει».
Ο περίφημος «γύρος του θανάτου» δέσποζε στο κέντρο του Λούνα Παρκ. Θυμάμαι τον τρόμο που βιώναμε όταν βλέπαμε τον μοτοσικλετιστή - κασκαντέρ να γυρίζει γύρω - γύρω. Μόλις περνούσε μπροστά μου θυμάμαι, έσκυβα το κεφάλι, γιατί φοβόμουνα αλλά και το χτυπούσα και καμιά φορά σκύβοντας.
Παρόντες και οι δυο «ζωολογικοί κήποι» με απόντες πολλές φορές τους τροφίμους που απεικόνιζαν. Πώς ήταν δυνατόν να λείπει το «Μαντείο των Δελφών». Έδινε χρησμούς κι ωροσκόπια με την ασώματη κεφαλή του αόρατου ανθρώπου. Όλα γύριζαν στους κύκλους του συμφέροντος. Χαίρε αφέλεια...
Πιο πέρα στην ίδια πλευρά ζώα προς αγοραπωλησία. Εκεί και οι καντίνες, πρόχειρες, υπαίθριες ταβέρνες, με κοκορέτσια, αρνιά στη σούβλα, γαρδούμπες, κεμπάπ και ποτά, μέσα σε σιδερένια βαρέλια με τις κολόνες πάγου να είναι παγωμένα, όπως επίσης και το μαλλί της γριάς, καλαμπόκια, ξηροί καρποί, γλειφιτζούρια, παγωτά στο τρίκυκλο ποδήλατο «είναι παγωμένο κι απ’ τον Όλυμπο φερμένο» να φωνάζει ο παγωτατζής και για τους μερακλήδες ο αγοραίος έρωτας στο τελευταίο «κόκκινο σπιτάκι».
Στη δεξιά μεριά του Μώλου οι παράγκες με τα είδη για πόδεμα, ρουχισμός, γυαλικά, κατσαρόλια, μαλλιά για γνέσιμο, «40 το μαλλί και μη τ’ ανακατώνεις», φωνάζανε σε όποιον άπλωνε το χέρι, βελέντζες, φλοκάτες, στρωσίδια μάλλινα σώβρακα , φανέλες, σαμαροσκούτια, είδη προικός, γκλίτσες, φλογέρες, απ’ όλα είχε ο μπαξές…
Σωρηδόν παρελαύνανε ασφυκτικά και συνωστισμένα τα πλήθη. Οι περισσότεροι αγοραστές με τα μάτια. Πολλοί ήταν αυτοί που κάνανε συναλλαγή με το πατροπαράδοτο… τούρκικο παζάρι. Πολυκοσμία μεγάλη. Αστοί και χωρικοί σε κοινή πορεία αντίστροφων ρευμάτων.
Κι’ όμως, όλοι πηγαίναμε τότε στην εμποροπανήγυρη για φτηνές αγορές. Πηγαινοερχόταν η ανθρωποπλημμύρα μεταξύ των όχτων των παραπηγμάτων. Φωνές και κραυγές διαλαλητών, θόρυβοι μεγαφώνων «εδώ το καλό το πράμα», «η φτήνια τρώει τον παρά», «όλα ένα τάληρο… άστο κάτω κυρία μου αυτό κάνει δέκα», κομφούζιο, ξελαρυγγισμοί, οχλοβοή.
Βέβαια, τα πανηγυρίσια πράγματα ήταν και πολλά σκάρτα: «ο γελάσας του γελάσαντος». Ό,τι άξιζε θυμάμαι που λέγανε ήταν η Γεωργοεκπαιδευτική έκθεση. Μία παρουσία πολιτισμού κι επιστήμης που κάθε χρόνο αποτελούσε στολίδι στην εμποροπανήγυρη δίπλα στη Λίμνη.
* * *
Αγαπητοί μου φίλοι, όσα θετικά και αρνητικά περιέγραψα, σχετικά με την εμποροπανήγυρη στα Γιάννινα, δεν το κρύβω, ήταν για μας πόλος έλξης και μάλιστα όλων των ηλικιών και τάξεων και το «παζάρι» όλοι το περιμέναμε αυτήν την εβδομάδα του πρωτοφθινοπώρου, πριν αρχίσουν τα σχολεία και έρθει ο χειμώνας. Ήταν για μας μια διασκέδαση εφάμιλλη με την έκθεση Θεσσαλονίκης, όπως έλεγε ο Γόρης Σακκάς, ο δήμαρχος, που το 1955 το επανέφερε και το καθιέρωσε, γιατί «όσα δεν τα φτάνει η αλεπού, τα κάνει κρεμαστάρια».
Γράφει Ο Γιάννης Τσόδουλος στην στήλη ''Αναδρομές''
πηγη.Εφημ.ΠΡΩΪΝΟΣ ΛΟΓΟΣ
Γίνε μέλος της Ομάδας μας στο Facebook. ►Ή 'Ηπειρος στήν Καρδιά μας!!!Τζουρλάκος Ιστός.
Τζουρλάκος Ράδιο.Αυθεντικά Ηπειρώτικα Τραγούδια. https://tzourlakos-radio.blogspot.com/
Δώσε δύναμη στην προσπάθειά μας!!
