ΑΣΧΟΛΙΕΣ ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ

Οι ασχολίες,τα ήθη και τα έθιμα των κατοίκων του χωριού είναι πολλά. Τα κυριότερα από αυτά θα τα αναφέρουμε εδώ και θα τα αναλύσουμε πάνω στο χρόνο αρχίζοντας από το Γενάρη. Την πρώτη Γενάρη λοιπόν, έχουμε το ποδαρικό,που η παράδοση το θέλει να γίνεται από μικρό παιδί (αγόρι), που μπαίνει στο σπίτι με το δεξί πόδι, για να έρθουν όλα δεξιά,όπως έλεγαν οι παλιοί. Την πρώτη Γενάρη παλιότερα είχαμε και το έθιμο της ζωής. Στό έθιμο αυτό γινόταν η εξής διαδικασία: Το κάθε άτομο της οικογένειας έβαζε ένα σπυρί σιτάρι στο τζάκι κοντά στη θράκα. Αν το σπυρί πεταγότανε, το άτομο είχε υγεία όλο το χρόνο,αν καιγότανε έπρεπε να προσέχει μην το βρει κανένα κακό. Ακόμα από την πρώτη Γενάρη έχουμε την βασιλόπιτα που γίνεται από φύλλα ζυμάρι ανάμεσα στα οποία μπαίνει στάρι κοφτό, αυγά και βούτυρο. Το νόμισμα που κρύβεται μέσα στην Βασιλόπιτα είναι το γούρι της οικογένειας και όποιος το βρει στο μερτικό του, θεωρείται ο τυχερός για όλο το χρόνο, αν χάσει το νόμισμα χάνει και το γούρι. Τέλος Γενάρη – αρχές Φλεβάρη, κλαδεύονται τα κλήματα. Για να πάει καλά όμως η σοδειά, πρέπει το κλάδεμα να γίνει μέρα ξάστερη και με γεμάτο φεγγάρι, χωρίς σύννεφα. Το Μάρτη κόβονται τα ξύλα για το τζάκι, στοιβάζονται σε θημωνιές, όπου ξεραίνονται όλο το καλοκαίρι, μέχρι το χειμώνα που θα ξανανάψει το τζάκι. Χαρακτηριστικό τα παλιά χρόνια ήταν το έθιμο την Καθαρή Δευτέρα που όλο το χωριό έβγαινε στο Λόγγο για ξύλα και γευμάτιζαν όλοι μαζί στην ύπαιθρο με χαλβά και ελιές, για να τιμήσουν την πρώτη της Σαρακοστής. Η τελευταία μέρα της Απόκριας γιορτάζεται με κρεατόπιτες, ενώ οι μασκαράδες κάνουν επισκέψεις στα σπίτια του χωριού. Στα τέλη του Μάρτη σπέρνεται η πατάτα, που είναι το βασικότερο προιόν στη διατροφή του χωριού. Παλαιότερα οι Χαραυγιώτες πουλούσαν τις πατάτες στα γύρω χωριά ή αντάλλαζαν με καλαμπόκι. Τον Απρίλη φυτεύονται τα όσπρια και τα κηπευτικά. Την παραμονή του Λαζάρου, παλιότερα τα παιδιά του σχολείου λέγαν τα κάλαντα στα σπίτια και μάζευαν αυγά για τις γιορτές. Ανήμερα του Πάσχα τα τελευταία χρόνια η Αδελφότητα κάνει το ( Μικρό πανηγύρι )με αρνιά ψητά και χορό στην πλατεία. Τέλος Μάη,- αρχές Ιούνη γίνεται το κόψιμο του χορταριού, που στη συνέχεια τοποθετείται στις αποθήκες ή σε θημωνιές, για να τρώνε τα ζώα το χειμώνα. Παλιότερα που ο κάμπος του χωριού σπερνότανε, τον Θέρτη(Ιούνης) καθαρίζονταν τα αυλάκια που θα έφερναν το νερό στο χωράφι και ορίζονταν από τον Πρόεδρο της Κοινότητας υδρομενέας. Δουλειά του υδρομενέα ήταν να κανονίζει με ποιά σειρά θα ποτίζει ο καθένας το χωράφι του, όλο το καλοκαίρι. Οι χωριανοί για να ποτίσουν τα χωράφια τους, κάνανε δυο δεσίματα στο Γυφτοπόταμο και ποτίζανε με τη σειρά. Μέσα στον Ιούνη θερίζονται τα δημητριακά, γίνεται το μάζεμα της πατάτας και ανήμερα του Άι-Γιάννη του Κλήδονα ανάβονται φωτιές που τις πηδούν τα παιδιά. Τις πρώτες μέρες του Αλωνάρη (Ιούλης), αλωνίζονται τα δημητριακά, ενώ τα κηπευτικά βαραίνουν και ωριμάζουν. Στη μνήμη του Προφήτη Ηλία οργανώνεται από την Αδελφότητα το πατροπαράδοτο πανηγύρι του χωριού. Οι εκδηλώσεις είναι τριήμερες και κορυφώνονται την Κυριακή. Τη μέρα αυτή στρώνεται τραπέζι στην πλατεία του χωριού και εμφανίζεται το χορευτικό συγκρότημα της Αδελφότητας, ενώ την ορχήστρα αποτελούν δημοτικοί οργανοπαίκτες. Όπως επίσης και τον Αύγουστο η αδελφότητα διοργανώνει μονοήμερο πανηγύρι. Ο ερχομός του Τρυγητή (Σεπτέμβρη) βρίσκει τους Βαλτιστινούς έτοιμους για τον τρύγο. Μετά το μάζεμα των σταφυλιών ακολουθεί το πάτημα και η τοποθέτηση των τσαμπιών και του μούστου στα βαρέλια. Όταν αυτά βράσουν, σφραγίζονται τα βαρέλια μέχρι να γίνει η απόσταξη. Ο Άι-Δημήτρης (Οκτώβρης) είναι ο μήνας της συλλογής των καρυδιών. Παράλληλα με τα καρύδια μαζεύονται και τα κάστανα. Παλιότερα τα κάστανα τα μάζευαν με τον εξής τρόπο. Ο Πρόεδρος του χωριού όριζε έναν Καστανοφύλακα, που μαζί με τον αγροφύλακα, δεν άφηναν κανέναν να μπει στις καστανιές. Οταν τα κάστανα γίνονταν και πέφταν, έβγαινε ντελάλης και φώναζε. Ακούστε χωριανοί , αύριο θα μάσουμε τα κάστανα. Την άλλη μέρα το πρωί οι χωριανοί μάζευαν τα κάστανα, ο καθένας στο μοιράδι του. Αφού τέλειωναν, τα ζύγιζαν και δίναν το δέκατο στον Καστανοφύλακα και τον δραγάτη για τον κόπο τους. Ο Ταξιάρχης (Νοεμβρης) είναι ο μήνας που στήνονται τα καζάνια και γίνεται η απόσταξη που βγάζει το τσίπουρο. Μια απο τις πιο αγαπημένες ασχολίες των Χαραυγιωτών είναι το κυνήγι που ξεκινάει στις αρχές Οκτώβρη και διαρκεί μέχρι τον Φλεβάρη. Οι περισσότεροι κυνηγοί ενδιαφέρονται κυρίως για τα αγριογούρουνα που είναι πολύ καλός μεζές. Το κυνήγι τους γίνεται ομαδικά ως εξής. Πρωί-πρωί οι κυνηγοί βγαίνουν στο δάσος, εκεί που ξέρουν ότι συχνάζουν αγριογούρουνα. Κόβουν τα μονοπάτια και αφού βρουν σε ποιο μέρος κάθονται τα αγριογούρουνα, ζώνουν το χώρο γύρο-γύρο με καρτέρια και παγάνα, και αμολούν τα σκυλιά, στο μονοπάτι που βρήκαν τον ντορό (αχνάρι). Όταν τα σκυλιά βρουν τα αγριογούρουνα οι παγανατζήδες ρίχνουν στον αέρα τουφεκιές και φωνάζουν για να φοβηθούν τα γουρούνια και να παν στα καρτέρια. Βέβαια δεν είναι εύκολο το κυνήγι και η προσπάθεια τις περισσότερες φορές αποτυγχάνει. Όταν όμως οι κυνηγοί φανούν τυχεροί και σκοτώσουν αγριογούρουνο, το μεταφέρουν στο χωριό και το μοιράζονται μεταξύ τους. Το κεφάλι του αγριογούρουνου το παίρνει αυτός που το σκότωσε. Και τα σκυλιά λογίζονται μοιραδιάριδες. Απο μια τέτοια περιπέτεια δεν μπορούν να λείπουν βέβαια και τα αστεία συμβάντα , όπως το παρακάτω. Οι Βαλτιστινοί σκότωσαν κάποτε ένα αγριογούρουνο στο Λογγιώτικο. Οι Λογγιώτες όμως τους πήραν το θήραμα, επειδή το σκότωσαν στο δικό τους μέρος. Οι Βαλτιστινοί για να δώσουν ένα μάθημα στους Λογγιώτες, πήγαν λίγες μέρες αργότερα στο ίδιο μέρος και άρχισαν τις τουφεκιές. Είχαν γδάρει όμως νωρίτερα έναν γάιδαρο και κόψαν το κρέας του σε κομμάτια. Οι Λογγιώτες που είχαν γλυκαθεί απο την πρώτη φορά, πήγαν ξανά και ζήτησαν μοιράδι. Την άλλη μέρα και αφού οι Λογγιώτες φάγαν τον γάιδαρο για αγριογούρουνο, οι Βαλτιστινοί τους στείλαν το μαντάτο. <Να πάτε να πληρώσετε του Ντάγκα το γομάρι ε λάλησε το πέταλο στον πάτο στο καζάνι>.

Καφεοινοπαντοπωλείο: Καψάλη Αγαθή: Τηλ.2657051398

Καφεοινοπαντοπωλείο: Γιάννου Βασιλική:Τηλ. 2657051228

Καφεοινοπαντοπωλείο: Παρτάλη Αμαλία: Τηλ.2657051279

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΜΑΣ

Σύμφωνα με τα στοιχεία πού ανακοινώθηκαν στην τελευταία απογραφή που έγινε το έτος 2001 στην Χαραυγή Πωγωνίου οι εγγεγραμένοι κάτοικοι ήταν 126

  Η ΧΑΡΑΥΓΗ  ΤΟΥ  ΧΘΕΣ  ΚΑΙ  ΤΟΥ  ΣΗΜΕΡΑ

Το χωριό χαραυγή ή Βάλτιστα όπως λεγόταν παλιά, είναι ένα από τα σαράντα χωριά της επαρχίας πωγωνίου. Βρίσκεται 60 χλμ. Βορειοδυτικά από τα Γιάννινα και είναι κτισμένο στήν πλαγιά του λόφου Πλάκα, νοτιοανατολικά απο τα Ακροκεραύνια όρη ή Μουργκάνα, πάνω στα σύνορα με την Αλβανία. Πάνω από το χωριό υπάρχουν 600 στρέμματα καστανιές, ενώ μέσα καί γύρω από αυτό, άφθονα περιβόλια και καρποφόρα δένδρα, πού ποτίζονται από πέντε κεντρικές πηγές και πολλές άλλες μικρότερες. Έτσι το καλοκαίρι ο επισκέπτης θα βρει τόση δροσιά πού σε λίγα χωριά συναντάς στο Πωγώνι.

Η Χαραυγή υπάγεται διοικητικά στό Πωγώνι, αλλά τα ήθη και τα έθιμά της συγγενεύουν περισσότερο μέ την Δρόπολη.Έτσι βρίσκουμε αντιστοιχίες στο πολυφωνικό τραγούδι, στα έθιμα του γάμου, στη στολή της νύφης,κ.α.Το Χωριό κάηκε κατά τη διάρκεια του εμφύλιου πολέμου και ξανακτίστηκε στη δεκαετία του πενήντα μέσα στη φτώχεια,από τα ψίχουλα του περίφημου δόγματος Τρούμαν, γιαυτό και τα περισσότερα σπίτια του είναι μικρά και κακοφτιαγμένα.Σήμερα το Χωριό έχει 40 περίπου (μόνιμους) κατοίκους, 110 σπίτια, ένα σχολείο( πού δεν λειτουργεί ), μία κεντρική εκκλησία ''Ο ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ'', πού είναι ο προστάτης της αδελφότητας, και 7 εξωκλήσια, πού το ένα εξ' αυτών''Ο ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ '' είναι το καμάρι του χωριού

μιας και βρίσκεται κτισμένο ψηλά στο λόφο της αετόπετρας απ' όπου αγναντεύεις όλη τήν γύρω περιοχή. Ο δρόμος έγινε τό 1963 ύστερα από πολύ κόπο και με πολλά λάθη στη χάραξη τού εδάφους, σήμερα είναι ασφαλτοστρωμένος και με καινούργια την γέφυρα του γυφτοπόταμου.Η ιστορία του χωριού είναι η εξής. Λέγεται και θεωρείται βάσιμο, ότι το Χωριό το χτίσανε άνθρωποι κυνηγημένοι από τούς Τούρκους, πού βρήκαν καταφύγιο στην κορυφή του λόφου Μπίτζα. Ενώ το όνομα Βάλτιστα, το πήρε από το βάλτο που υπήρχε στο μεσοχώρι και συγκεκριμένα στη θέση Αναβρυά. Τα νερά όμως έφαγαν σιγά-σιγά το έδαφος στο κάτω μέρος του βάλτο, δημιούργησαν έναν βαθύ λάκκοκαι έτσι αποστραγγίστηκε ο τόπος.

Οι βαλτιστινοί ήταν από παλιά δεμένοι με τον τόπο τους και μόχθησαν γιά την πατρίδα και την λευτεριά. Στά χρόνια της τουρκοκρατίας τα παλικάρια της Βάλτιστας αρματολοί στα βουνά με μπροστάρη τον Γιώργο Κάτση (Καπετάν φουρτούνα), που είχε πρωτοπαλικαρά του, τον Φλιούκο ( σκοτώθηκε ύστερα από προδοσιά), τον Βαγγέλη Θύμιο, τον Γιώργο Βόκολο (δολοφονήθηκε μπαμπέσικα από τουρκόπουλο),τον Βασίλη Βόκολο και τον Μιχάλη Κύρκο. Σήμερα η Χαραυγή παραμένει ένα πανέμορφο χωριό πνιγμένο μέσα στό πράσινο όπου θα μπορούσε ο κάθε επισκέπτης του να παραμείνει σε αυτό γιά αρκετό χρονικό διάστημα και να απολαύσει την μαγεία της φύσης ακούγοντας το κελάηδισμα του αηδονιού του γκιώνη ακόμη και της κουκουβάγιας πίνοντας το βραδάκι το τσίπουρό του σε ένα απο τα τρία καφενεία πού διαθέτει το χωριό μας.

Ο    ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ     ΓΑΜΟΣ

ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗΣ

Μέσα σε αυτή την σελίδα θα βρείτε πολύ ωραίες ηπειρώτικες συνταγές μαγειρικής,πατήστε επάνω στο όνομα όποιας συνταγής θέλετε και ξεκινήστε:

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ

Μπατσαριά

Κατσίκι με ρύζι φούρνου

Δίπλες

Τυροκαυτερή

Μακαρονόπιτα

Ζυμαρόπιτα

Φασολάκια

Ψωμί ζυμωτό

Ζαγορίσια Πίτα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ  ΧΑΡΑΥΓΙΩΤΩΝ

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ

Ο εξαναγκαστικός επαναπατρισμός, των από την Κων/πολη Χαραυγιτών, περιόρισε πάρα πολύ την οικονομική κατάσταση των χωριανών. Ο ξενητεμός τους στις εσωτερικές πόλεις της Ελλάδας δεν βοηθούσε πολύ τα οικονομικά των χωριανών. Ξεχνόντας όλα αυτά, όμως, και με την αυτοδιοίκησή τους και την εθελοντική προσωπική τους εργασία, οι χωριανοί κατόρθωσαν να διατηρούν σε καλή κατάσταση τους δρόμους τους και τα μικρά αρδευτικά έργα τους και να συμβάλλουν στην κατασκευή, των παραπάνω αναφερομένων έργων, σχολείου και γέφυρας. Στον Ιταλικό πόλεμο η Βάλτιστα ή Χαραυγή δεν καθυστέρησε. Τα στρατευμένα παιδιά της που είχαν καταταχθεί στο ανεξάρτητο Τάγμα προφυλακής των συνόρων,αντιμετώπισαν από τους πρώτους τους Ιταλούς και εξακολούθησαν να τους αντιμετωπίζουν μέχρι την κατάρρευση. Στα χρόνια της κατοχής δεν έσκυψαν το κεφάλι τους, άλλοι με το ΕΔΕΣ, άλλοι με το ΕΛΛΑΣ,έλαβαν μέρος σε πολλά κτυπήματα του εχθρού. Δυστυχώς όμως το χωριό μας στον εμφύλιο πόλεμο κάηκε ολόκληρο, πλην της Εκκλησίας του Σχολείου και μερικών ερρειπομένων σπιτιών. Μετά, όμως το τέλος του εμφύλιου πολέμου, οι κάτοικοι πάλι με την εργασία τους και την βοήθεια του κράτους ξανάκτισαν το χωριό. Δυστυχώς, όμως το άγονο του εδάφους μας και οι συνθήκες της ζωής, ανάγκασαν τούς νέους να ταξιδεύσουν, από το χωριό, άλλοι στο εσωτερικό και άλλοι στο εξωτερικό, Γερμανία, Αυστραλία και κυρίως στην Αμερική. Αλλά και εκεί που πήγαιναν και ιδίως οι εγκατεστημένοι στην Αθήνα δεν λησμόνησαν το χωριό. Οι εγκατεστημένοι στην Αθήνα χωριανοί ίδρυσαν σωματείο με την επωνυμία(ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΙΕΙ ΧΑΡΑΥΓΙΤΩΝ ΠΩΓΩΝΙΟΥ) , με το σκοπό να βοηθήσει το χωριό, για να μην ερημώσει εντελώς και να διατηρήσει την επαφή των νέων με τις ρίζες του. Παρ' όλο που όλοι σχεδόν είναι βιοπαλαιστές με την καλή τους θέληση, επιμονή και πολύπλοκη δραστηριότητά τους με συνεισφορές, χοροεσπερίδες και άλλες εκδηλώσεις προσπαθούν να επιτύχουν τον σκοπό τους. Η Αδελφότητα αυτή ιδρύθηκε το 1961 και εξακολουθεί την δράση της μέχρι και σήμερα.

ΤΟ  ΗΡΩΟ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ

Το Ηρώο όπως είναι σήμερα

Το Ηρώον του Χωριού ανεγέρθη το 1982 από μέλη και φίλους της αδελφότητας Χαραυγής Πωγωνίου με Διοικητικό Συμβούλιο που αποτελείτο από την κάτωθι σύνθεση:

ΠΡΟΕΔΡΟ: Κωνσταντίνος Δ. Γιάννος    

ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ευάγγελος Γιάννος             

ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ: Θεόδωρος Βόκολος      

ΤΑΜΙΑΣ: Χριστόφορος Γούμενος

ΜΕΛΗ: Ευάγγελος Βασιλείου

Στέφανος Βόκολος

Αλεξάνδρα Κάτση.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ

Οι Επίσημοι την ώρα των αποκαλυπτηρίων

Η Τελετή αποκαλυπτηρίων

Ο τότε Νομάρχης Ιωαννίνων

Η  Στιγμή  της  δοξολογίας