Ιωάννινα: Πινακοθήκη: Ένα ταξίδι μισού αιώνα

Πινακοθήκη: Ένα ταξίδι μισού αιώνα

Οι δύο αυτοί δημιουργοί δεν κλείστηκαν στον κόσμο της τέχνη τους, αλλά προσπάθησαν και κατάφεραν να κάνουν τα Γιάννενα κοινωνό της τέχνης και του πολιτισμού γενικότερα, με τη δημιουργία της Πινακοθήκης το 1960, που εκείνη την εποχή αποτελούσε ένα πρωτοπόρο βήμα. Αν σήμερα η Δημοτική Πινακοθήκη έχει στην κατοχή της «διαμάντια» (έργα σημαντικών ζωγράφων και χαρακτών του 19ου και του 20ου αιώνα), το οφείλει σε αυτούς τους δύο ανθρώπους αλλά και στο σωματείο «Φίλοι των Ιωαννίνων» με πρόεδρο τον Γιώργο Βηλαρά, το οποίο έκανε πραγματικότητα το όνειρο των φιλότεχνων μελών του.
Όλα ξεκίνησαν τη δεκαετία του ’50 με το σωματείο «Φίλοι των Ιωαννίνων» να υιοθετεί την πρόταση του Κώστα Μαλάμου για ίδρυση πινακοθήκης. Τη συγκέντρωση των πινάκων ζωγραφικής ανέλαβε ο ζωγράφος μαζί με τη σύζυγό του, ζωγράφο επίσης, Ιωάννα Μητσέα. «Ο Κώστας Μαλάμος γνώριζε πολλούς ζωγράφους οι οποίοι ανταποκρίθηκαν στην πρόσκλησή του να χαρίσουν έργα τους. Έτρεξε πολύ για την πινακοθήκη. Όλα τα μέλη του σωματείου έκαναν ό,τι μπορούσαν, είχαν διάθεση να προσφέρουν στην πόλη» αναφέρει στον «Η.Α.» η Σοφία Παπαστύλου, η οποία εργάστηκε ως γραμματέας, με προϊστάμενο τον αρχαιολόγο Σωτήρη Δάκαρη, στην πινακοθήκη από το 1960 έως το 1965, οπότε και έκλεισε. Στη διάθεσή της έχει μάλιστα το πρώτο εισιτήριο που «κόπηκε».

Η λειτουργία
Η Πινακοθήκη ξεκίνησε να λειτουργεί τον Σεπτέμβριο του 1960 στο αρχοντικό Μελά που βρισκόταν στην οδό Δαγκλή, φιλοξενώντας και 35 έργα της Εθνικής Πινακοθήκης, η οποία τα είχε παραχωρήσει για κάποιο χρονικό διάστημα. «Το κύριον έργον της ταξινομήσεως και της δημιουργίας της πινακοθήκης έχει επωμισθή ο Ηπειρώτης ζωγράφος κ. Μαλάμος μετά της συζύγου του. Την επίβλεψιν δε των έργων και την διεύθυνσιν της εν λόγω πινακοθήκης, μετά την αναχώρησιν του ζεύγους Μαλάμου, θα αναλάβη ο κ. Δάκαρης μέλος της Διοικητικής Επιτροπής» αναφέρει ο «Η.Α.» εκείνη την εποχή. Παράλληλα, εκφράζονται οι μεγάλες προσδοκίες για το έργο της πινακοθήκης: «Η πινακοθήκη θα αποτελέση τον πυρήναν τρόπον τινά περίξ του οποίου θα δημιουργηθή μια ζωηρά κίνησις διά την ανάπτυξιν των εικαστικών τεχνών εις τηνπόλιν μας και εις την Ήπειρον γενικώτερα. Κυρίως η έκθεσις έργων φτασμένων ζωγράφων θα δώση την ευκαιρία εις τους εδώ νέους να αντιληφθούν εκ του προτύπου πλέον τον τρόπον εργασίας των καλλιτεχνών και το ύφος των».
Τα επίσημα εγκαίνια της Πινακοθήκης έγιναν τον Φεβρουάριο του 1961, κατά τον εορτασμό των «Ελευθερίων», παρουσία της βασιλικής οικογένειας («Δέον να σημειωθή ότι η Πινακοθήκη Ιωαννίνων τελεί υπό την υψηλήν προστασίαν της Α.Μ του Βασιλέως» αναφέρεται σε δημοσίευμα του «Η.Α.»). Δυστυχώς, η Πινακοθήκη δεν άντεξε πάνω από πέντε χρόνια. Το 1965 έμεινε άστεγη, με το αρχοντικό του Μελά να κατεδαφίζεται προκειμένου να ανεγερθεί πολυκατοικία. Οι προσπάθειες του σωματείου για εξεύρεση δημοτικού κτιρίου δεν απέδωσαν. Οι πίνακες ζωγραφικής βρήκαν τελικά καταφύγιο σε πτέρυγα του νεόδμητου Αρχαιολογικού Μουσείου Ιωαννίνων. Από την πτέρυγα αυτή κατέληξαν όμως σε γραφεία του μουσείου και στις αποθήκες και εντέλει στο Φετιχιέ Τζαμί, όπου παρέμειναν για αρκετές δεκαετίες.

Η νέα εποχή
Από το Φετιχιέ Τζαμί βγήκαν οριστικά το 1998, όταν επί δημαρχίας Λευτέρη Γκλίναβου, έγινε η οριστική παραλαβή των έργων ζωγραφικής. Τη δεκαετία του ’60, οι «Φίλοι των Ιωαννίνων», με τη στέγαση των πινάκων στο Αρχαιολογικό Μουσείο, έδωσαν κατά κυριότητα τους πίνακες στο τότε υπουργείο Πολιτισμού. Η άρση της κυριότητας αυτή ήταν αρκετά δύσκολη και χρονοβόρα, όπως θυμάται ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Δημήτρης Γιωτίτσας, που ασχολήθηκε τότε με την όλη υπόθεση. «Το θέμα της πινακοθήκης είχε ανοίξει την περίοδο της μεταπολίτευσης από τον τότε δήμαρχο Κώστα Μπέγκα. Το υπουργείο όμως δεν ανταποκρίθηκε. Επί δημαρχίας Λευτέρη Γκλινάβου, το 1997, αποφασίσαμε να κάνουμε μια έκθεση με τα έργα της πινακοθήκης στον χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου. Τα εγκαίνια έγιναν κατά τον εορτασμό των Ελευθερίων. Παρών ήταν μεταξύ άλλων και ο υπουργός Κώστας Γείτονας στον οποίο θέσαμε το ζήτημα της δημιουργίας δημοτικής πινακοθήκης» αναφέρει στον «Η.Α.» ο κ. Γιωτίτσας. Λίγο καιρό μετά, κατά την επίσκεψη του πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη στα Γιάννενα, έγινε αυτοψία σε δημοτικά κτίρια της πόλης με τον γενικό γραμματέα Πολιτισμού Ευγένιο Γιαννακόπουλο. «Το κτίριο Πυρσινέλλα κρίθηκε κατάλληλο και έτσι προχωρήσαμε τις διαδικασίες για την παραλαβή των έργων και τη συντήρησή τους» αναφέρει. Με την αλλαγή του δημαρχιακού θώκου, τις εργασίες αποκατάστασης του κτιρίου ανέλαβε η δημοτική αρχή του Τάσου Παπασταύρου. Η Δημοτική Πινακοθήκη έγινε τελικά πραγματικότητα τον Φεβρουάριο του 2002, με τον Κώστα Μαλάμο να έχει πρωτεύοντα ρόλο στο στήσιμο των έργων ζωγραφικής.  
Δέκα χρόνια μετά, η πινακοθήκη της πόλης φαίνεται να έχει την ανάγκη για έναν νέο κύκλο ζωής, που θα της επιτρέψει να αναδείξει όπως πρέπει το σπουδαίο περιεχόμενό της.

ΣΗΜΕΡΑ ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
Αναδρομή σε τοπία και ανθογραφίες
Στην αναδρομική έκθεση ζωγραφικής του Κώστα Μαλάμου και της Ιωάννας Μητσέα-Μαλάμου θα παρουσιαστούν 71 έργα, συνολικά. Η συντριπτική πλειοψηφία των έργων αυτών βρίσκεται στην ιδιοκτησία της κόρης τους, Έφης Μαλάμου. Πολλά από τα έργα που θα εκτεθούν, αφορούν τα Γιάννενα και την Ήπειρο γενικότερα. Στα έργα του ο Κώστας Μαλάμος, που ανήκει στη γενιά του ’30, ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την προσωπογραφία και την τοπιογραφία. Γύρω στο 1965 δημιουργεί την περίφημη σειρά των νεοκλασικών σπιτιών της Αθήνας. Κατά τη διάρκεια της ζωής του, ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την εικαστική ανάπτυξη των Ιωαννίνων –κάτι που αποδεικνύεται όχι με την πινακοθήκη της πόλης, αλλά και με τη θαυμάσια πινακοθήκη χαρακτικών έργων στη Ζίτσα, τον τόπο καταγωγής του. Η Ιωάννα Μητσέα-Μαλάμου, από την πλευρά της, ειδικεύτηκε στο παστέλ με το οποίο δημιούργησε το περισσότερο έργο της, κυρίως με ανθογραφίες και νεκρές φύσεις. Στο έργο και των δύο, όπως μας λέει και ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Δημήτρης Γιωτίτσας («είχα την τιμή να είμαι φίλος του Μαλάμου» αναφέρει), η Ήπειρος είναι παρούσα. «Η αναδρομική αυτή έκθεση είναι ο ελάχιστος φόρος τιμής για αυτούς τους δύο σπουδαίους ανθρώπους» τονίζει.

Πηγή: ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΣ ΑΓΩΝ